السيد هبة الدين الشهرستاني ( مترجم : ميرزاده اهرى )
59
ما هو نهج البلاغة ( در پيرامون نهج البلاغه ) ( فارسى )
مسلم است كه از تأليفات اوست ، بسيارى از خطبههاى امام ( عليه السّلام ) و از جمله خطبه شقشقيه در آن موجود است . وى در آغاز نقل خطبه مزبور مىنويسد : گروهى از راويان حديث به طرق مختلف از عبداللّه بن عباس روايت كردهاند كه گفت من در « رُحبه » « 1 » نزد امير المؤمنين ( عليه السّلام ) بودم و از خلافت و اين كه ديگران در اين منصب بر آن حضرت پيشى گرفتند سخن به ميان آمد . حضرت آه سردى از اعماق دل كشيد . آن گاه فرمود : « و اللّه لقد تقمّصها ابن ابى قحافة » . اين اول خطبه شقشقيه است كه توضيح خواهيم داد . جا ندارد كه گفته شود شيخ مفيد اين خطبه را از « نهج البلاغه » شاگرد خود سيد رضى نقل كرده است . زيرا اولا سيد رضى در « نهج البلاغه » سند اين خطبه را نقل نكرده است ، بلكه فقط مىگويد : « من خطبة له و هى المعروفة بالشّقشقيّة ، أما و اللّه لقد تقمّصها . . . » در صورتى كه استادش شيخ مفيد داستان و سند آن را هم نقل كرده است ، به علاوه شيوهء دانشمندان هميشه اين بوده است كه شاگردان از استادان خود چيزى نقل مىكردند نه اين كه استادان از شاگردان ! ! دليل اين كه شيخ مفيد خطبه شقشقيه را از « نهج البلاغه » نقل نكرده اينست كه بعضى الفاظ و جملات آن با هم فرق دارند ( چنان كه هنگام مقايسه معلوم مىشود ) . از آنچه گفتيم اين نتيجه را مىگيريم كه سيد رضى خطبه شقشقيه را از منبعى كه داشته است گرفته ، و استاد وى شيخ مفيد از منبع ديگرى نقل كرده است ، و وزير آبى نيز منفردا از منبع سومى اخذ نموده است . در
--> ( 1 ) - رحبه محلى در كوفه بوده كه على ( عليه السّلام ) در آنجا مىنشسته و با مردم سخن مىگفته است .